ม.2 วิทยาศาสตร์ DLTV (2568)

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การอ่านฉลากผลิตภัณฑ์เป็นตัวอย่างหนึ่งของการนำความรู้เกี่ยวกับสารละลายไปใช้ประโยชน์ การอ่านฉลากประกอบกับการใช้ความรู้เรื่องความเข้มข้นของสารละลายมาแปลความหมายข้อมูลบนฉลาก จะช่วยให้นักเรียนในฐานะผู้บริโภคเข้าใจส่วนประกอบและปริมาณของอาหารหรือเครื่องดื่มที่บริโภค

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

  สารละลาย (solution) เป็นสารผสมเนื้อเดียวที่ประกอบด้วยสารบริสุทธิ์ตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไป โดยองค์ประกอบของสารละลายแบ่งออกเป็นตัวละลาย (solute) และตัวทำละลาย (solvent) เมื่อเกิดการละลาย อนุภาคของตัวละลายจะกระจายตัวอย่างสม่ำเสมอทุกส่วนระหว่างอนุภาคของตัวทำละลายและไม่รวมกันเป็นสารใหม่

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ความเข้มข้นของสารละลายเป็นการระบุปริมาณตัวละลายในสารละลาย หน่วยความเข้มข้นหลายหน่วยที่นิยมระบุหน่วยเป็นร้อยละโดยปริมาตรต่อปริมาตร โดยมวลต่อมวล และโดยมวลต่อปริมาตร

ร้อยละโดยมวลต่อปริมาตรเป็นการระบุมวลตัวละลายในสารละลาย 100 หน่วยปริมาตร นิยมใช้กับสารละลายที่มีตัวละลายเป็นของแข็งในตัวทำละลายที่เป็นของเหลว

ร้อยละโดยปริมาตรต่อปริมาตรเป็นการระบุปริมาตรตัวละลายในสารละลาย 100 หน่วยปริมาตรเดียวกัน นิยมใช้กับสารละลายที่ตัวละลายและตัวทำละลายมีสถานะเป็นของเหลวหรือแก๊สเหมือนกัน

ร้อยละโดยมวลต่อมวลเป็นการระบุมวลตัวละลายในสารละลาย 100 หน่วยมวลเดียวกัน นิยมใช้กับสารละลายที่มีสถานะเป็นของแข็ง

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การใช้สารละลายในชีวิตประจำวัน ควรพิจารณาจากความเข้มข้นของสารละลายและจุดประสงค์ของการใช้งาน

การพัฒนาสูตรเครื่องดื่มต้องคำนึงถึงความเข้มข้นของสารละลายให้เหมาะสมกับความต้องการของผู้บริโภค โดยเลือกใช้ปริมาณและสัดส่วนของส่วนผสม เหมาะสมกับรสชาติ มาตรฐานความปลอดภัย และไม่ทำให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพ

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

      ระบบหมุนเวียนเลือดประกอบด้วยหัวใจ หลอดเลือด และเลือด ซึ่งเลือดประกอบไปด้วยเซลล์เม็ดเลือดแดงที่มีลักษณะกลมรี มีจำนวนมาก เซลล์เม็ดเลือดขาวมีขนาดใหญ่กว่าและมีจำนวนน้อยกว่าเซลล์เม็ดเลือดแดง เกล็ดเลือดเป็นชิ้นส่วนของเซลล์ชนิดหนึ่งในไขกระดูก ไม่มีนิวเคลียสและมีรูปร่างไม่แน่นอน และพลาสมาประกอบด้วยน้ำและสารหลายชนิด เช่น สารอาหาร ฮอร์โมน ยูเรีย แก๊ส   คาร์บอนไดออกไซด์ที่อยู่ในรูปไฮโดรเจนคาร์บอเนตไอออน

      เลือดประกอบไปด้วยเซลล์เม็ดเลือดแดง เซลล์เม็ดเลือดขาว เกล็ดเลือด และพลาสมา ซึ่งมีหน้าที่แตกต่างกัน โดยเซลล์เม็ดเลือดแดงทำหน้าที่จับกับออกซิเจนเพื่อลำเลียงไปสู่เซลล์ต่าง ๆ ทั่วร่างกาย เซลล์เม็ดเลือดขาวทำหน้าที่จับและทำลายเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอมที่เข้าสู่ร่างกาย เกล็ดเลือดทำหน้าที่ี่ช่วยในการแข็งตัวของเลือด ทำให้เลือดหยุดไหลเมื่อมีบาดแผล และพลาสมาที่ประกอบด้วยน้ำและสารหลายชนิด จึงมีหน้าที่หลายอย่าง เช่น  มีโปรตีนที่ช่วยในการแข็งตัวของเลือด ทำให้เลือดหยุดไหล มีแอนติบอดี ซึ่งเป็นภูมิคุ้มกันโรค

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

บุหรี่ไฟฟ้าประกอบด้วยสารประกอบหลัก ๆ คือ นิโคติน ซึ่งเป็นสารที่ทำให้ร่างกายเสพติดการสูบบุหรี่ โพรไพลีนไกลคอลเป็นส่วนประกอบในสารสำหรับการทำให้เกิดไอ กลีเซอรีนเป็นสารเพิ่มความชื้นที่จะผสมกับสารโพรไพลีนไกลคอล  นอกจากนี้ยังมีสารแต่งกลิ่นและรส สารที่อยู่ในบุหรี่ไฟฟ้าจะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคในระบบหายใจ เช่น โรคปอด โรคถุงลมโป่งพอง โรคมะเร็งปอด โรคในระบบหมุนเวียนเลือด เช่น โรคหัวใจ  โรคในระบบย่อยอาหาร เช่น โรคมะเร็งช่องปาก หลอดอาหาร และตับอ่อน

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

           หัวใจของมนุษย์มี 4 ห้อง ได้แก่ ห้องบน 2 ห้อง และห้องล่าง 2 ห้อง โดยหัวใจห้องบนมีหน้าที่รับเลือด ส่วนหัวใจห้องล่างมีหน้าที่ส่งเลือด ระหว่างหัวใจห้องล่างและหลอดเลือดมีลิ้นกั้นเพื่อป้องกันเลือดไหลย้อนกลับ ทั้งนี้การบีบตัวและการคลายตัวของหัวใจทำให้เลือดหมุนเวียนและลำเลียงสารอาหาร แก๊ส ของเสีย และสารอื่น ๆ ไปยังอวัยวะและเซลล์ต่าง ๆ ทั่วร่างกาย

           ในการหมุนเวียนเลือด หัวใจห้องล่างซ้ายจะสูบฉีดเลือดที่มีแก๊สออกซิเจนสูง ออกจากหัวใจและลำเลียงไปยังเซลล์ทั่วร่างกาย ขณะเดียวกันเลือดที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์สูงจะลำเลียงกลับเข้าสู่หัวใจห้องบนขวา และออกจากห้องล่างขวาแล้วลำเลียงไปยังปอดเพื่อแลกเปลี่ยนแก๊สที่ปอด เลือดที่มีออกซิเจนสูงจากปอดจะกลับเข้าสู่หัวใจห้องบนซ้ายและไหล ลงสู่หัวใจห้องล่างซ้ายและลำเลียงไปยังส่วนต่างๆของร่างกาย

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ชีพจรบอกถึงจังหวะการเต้นของหัวใจ โดยอัตราการเต้นของหัวใจสามารถวัดได้จากการจับชีพจรในหนึ่งหน่วยเวลา ซึ่งอัตราการเต้นของหัวใจหลังจากทำกิจกรรมจะแตกต่าง โดยจะสูงกว่าขณะพัก ซึ่งสามารถออกแบบและทำการทดลองเพื่อตรวจสอบได้

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ชีพจรบอกถึงจังหวะการเต้นของหัวใจ โดยอัตราการเต้นของหัวใจสามารถวัดได้จากการจับชีพจรในหนึ่งหน่วยเวลา ซึ่งอัตราการเต้นของหัวใจ หลังจากทำกิจกรรมจะแตกต่างจะสูงกว่าขณะพักโดยสามารถออกแบบและทำการทดลองเพื่อตรวจสอบได้

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ระบบหายใจของมนุษย์มีอวัยวะต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ จมูก ท่อลม ปอด แต่ละอวัยวะมีหน้าที่แตกต่างกัน และทำหน้าที่ร่วมกันในการหายใจเข้าและออก การหายใจเข้าและหายใจออกศึกษาได้จากการทำงานของแบบจำลองปอด

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

            มนุษย์หายใจเข้าเพื่อนำแก๊สออกซิเจนเข้าสู่ร่างกายเพื่อนำไปใช้ในเซลล์และหายใจออกเพื่อกำจัดแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากร่างกาย อากาศเคลื่อนที่เข้าและออกจากปอดได้เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงปริมาตรและความดันของอากาศภายในช่องอก ซึ่งเกี่ยวข้องกับการทำงานของกะบังลมและกระดูกซี่โครง

           การแลกเปลี่ยนแก๊สออกซิเจนกับแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ในร่างกาย เกิดขึ้นบริเวณถุงลมในปอดกับหลอดเลือดฝอยที่ถุงลม และระหว่างหลอดเลือดฝอยกับเซลล์เพศ อายุ ความสูงของร่างกาย เป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อความจุอากาศของปอด การสูบบุหรี่ หรือสูดควันบุหรี่ ฝุ่นละออง ไอระเหยของสารเคมี หรือเป็นโรคเกี่ยวกับระบบหายใจบางโรค อาจมีผลให้ความจุอากาศของปอดลดลง ดังนั้นจึงควรหลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้ความจุอากาศของปอดลดลง และควรออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอเพื่อเพิ่มความจุอากาศของปอด

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ระบบขับถ่ายมีอวัยวะที่เกี่ยวข้อง คือ ไต ท่อไต กระเพาะปัสสาวะ และท่อปัสสาวะ โดยมีไตทำหน้าที่กำจัดของเสีย เช่น ยูเรีย แอมโมเนีย กรดยูริก รวมทั้งสารที่ร่างกายไม่ต้องการออกจากเลือด และควบคุมสารที่มีมากหรือน้อยเกินไป เช่น น้ำ โดยขับออกมาในรูปของปัสสาวะ

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ระบบประสาท ประกอบด้วยสมอง ไขสันหลัง และเส้นประสาท โดยสมองเป็นศูนย์กลางการควบคุมการทำงานของร่างกาย ซึ่งแบ่งเป็นส่วน ๆ ได้แก่ ซีรีบรัม ซีรีเบลลัม และก้านสมอง ซึ่งทำหน้าที่ต่างกันไป

ไขสันหลังมีหน้าที่เชื่อมต่อการทำงานระหว่างสมองและเส้นประสาท เส้นประสาททำหน้าที่รับกระแสประสาทจากสมองและไขสันหลังส่งไปยังอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกาย และรับข้อมูลจากอวัยวะต่าง ๆ แล้วส่งไปยังสมองและไขสันหลัง

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

          ระบบสืบพันธุ์เพศชายประกอบด้วยอวัยวะสำคัญ ได้แก่ อัณฑะ หลอดเก็บอสุจิ หลอดนำอสุจิ องคชาต ต่อมสร้างน้ำเลี้ยงอสุจิ ต่อมลูกหมาก และต่อมคาวเปอร์ โดยมีอัณฑะ ทำหน้าที่สร้างเซลล์อสุจิ ซึ่งเป็นเซลล์สืบพันธุ์เพศผู้ ส่วนระบบสืบพันธุ์เพศเมีย ประกอบด้วยอวัยวะสำคัญ ได้แก่ รังไข่ ท่อนำไข่ มดลูก ปากมดลูก และช่องคลอด โดยมีรังไข่ทำหน้าที่สร้างไข่ ซึ่งเป็นเซลล์สืบพันธุ์เพศเมีย 

          เมื่อมนุษย์เข้าสู่วัยหนุ่มสาวจะมีการเปลี่ยนแปลงที่สังเกตได้ เช่น เพศชายมีเสียงแตกและทุ้มขึ้น ไหล่ผาย มีการสร้างอสุจิและหลั่งน้ำอสุจิ มีหนวด เครา ขนรักแร้ และขนบริเวณอวัยวะเพศ ส่วนเพศหญิง มีเสียงแหลมเล็ก เต้านมขยายใหญ่ สะโพกผาย มีประจำเดือน ขนรักแร้ ขนบริเวณอวัยวะเพศ ซึ่งการเปลี่ยนแปลงของเพศชายเป็นผลจากฮอร์โมนเทสโทสเทอโรน ส่วนการเปลี่ยนแปลงของเพศหญิง เป็นผลจากฮอร์โมน
อีสโทรเจน และโพรเจสเทอโรน

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

     การมีประจำเดือนมีความสัมพันธ์กับการตกไข่ โดยเป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนเพศหญิง เมื่อเพศหญิงมีการตกไข่และเซลล์ไข่ได้รับการปฏิสนธิกับเซลล์อสุจิจะทำให้ได้ไซโกต ไซโกตจะเจริญเป็นเอ็มบริโอและฟีตัสจนกระทั่งคลอดเป็นทารก แต่ถ้าไม่มีการปฏิสนธิเซลล์ไข่จะสลายตัว ผนังด้านในมดลูกรวมทั้งหลอดเลือดจะสลายตัวและหลุดลอกออก เรียกว่าประจำเดือน

     การคุมกำเนิดเป็นวิธีป้องกันไม่ให้เกิดการตั้งครรภ์ โดยป้องกันไม่ให้เกิดการปฏิสนธิ เช่น การใช้ถุงยางอนามัย การกินยาคุมกำเนิด หรือป้องกันไม่ให้มีการฝังตัวของเอ็มบริโอโดยการใส่ห่วงคุมกำเนิด การคุมกำเนิดมีทั้งการคุมกำเนิดชั่วคราว และคุมกำเนิดถาวร การคุมกำเนิดแบบชั่วคราว เป็นการป้องกันการตั้งครรภ์ในช่วงเวลาที่ไม่พร้อมจะมีบุตร และสามารถกลับมาตั้งครรภ์เมื่อหยุดการคุมกำเนิด ส่วนการคุมกำเนิดแบบถาวรเป็นการคุมกำเนิดในกรณีที่มีบุตรเพียงพอต่อความต้องการแล้ว และไม่ต้องการมีบุตรอีก

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ร่างกายมนุษย์ประกอบด้วยระบบต่าง ๆ ที่ทำหน้าที่สัมพันธ์กัน เช่น ระบบหมุนเวียนเลือด ระบบหายใจ ระบบขับถ่าย ระบบประสาท และระบบสืบพันธุ์ ถ้าระบบใดระบบหนึ่งทำงานผิดปกติก็จะมีผลกระทบต่อระบบอื่น ๆ ด้วย จึงควรดูแลรักษาระบบอวัยะทุกระบบของร่างกายให้ทำงานเป็นปกติ

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การดูแลและป้องกันอวัยวะไม่ให้เกิดโรค หรือความเสี่ยงที่จะเกิดโรค ทำได้โดยการตรวจสุขภาพประจำปี  ซึ่งเป็นการตรวจระบบการทำงานของอวัยวะ และตรวจระดับสารต่าง ๆ ภายในร่างกาย เพื่อหาความเสี่ยงหรือความผิดปกติที่จะก่อให้เกิดโรคในระยะเบื้องต้น

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

      การระบุตำแหน่งของวัตถุหนึ่งให้เข้าใจตรงกันและแม่นยำ ต้องระบุตำแหน่งอ้างอิงซึ่งเป็นตำแหน่งที่สังเกตได้ง่ายและไม่เคลื่อนที่ โดยบอกว่าวัตถุนั้น ๆ ห่างจากตำแหน่งอ้างอิงเป็นระยะเท่าใด และอยู่ทางทิศทางใดตามภูมิศาสตร์ของตำแหน่งอ้างอิง

การเคลื่อนที่ของวัตถุจะเกิดขึ้นเมื่อวัตถุมีการเปลี่ยนตำแหน่งของวัตถุเทียบกับตำแหน่งอ้างอิง

      ปริมาณทางวิทยาศาสตร์แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ ปริมาณที่มีเฉพาะขนาด เช่น ระยะทาง อัตราเร็ว เรียกว่า ปริมาณสเกลาร์ ส่วนปริมาณที่มีทั้งขนาดและทิศทาง เช่น การกระจัด ความเร็ว เรียกว่า ปริมาณเวกเตอร์

ระยะทางเป็นปริมาณสเกลาร์ โดยระยะทางเป็นความยาวของเส้นทางจริงที่วัตถุเคลื่อนที่ได้

       การกระจัดเป็นปริมาณเวกเตอร์ โดยมีทิศชี้จากตำแหน่งเริ่มต้นไปยังตำแหน่งสุดท้าย และมีขนาดเท่ากับระยะที่สั้นที่สุดระหว่างตำแหน่งเริ่มต้นและตำแหน่งสุดท้าย การเขียนแผนภาพแทนการกระจัดทำได้ด้วยลูกศร โดยความยาวของลูกศรแสดงขนาดและหัวลูกศรแสดงทิศทางของการกระจัดนั้น ๆ

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การบรรยายการเคลื่อนที่ของวัตถุว่าเป็นการเคลื่อนที่เร็วหรือช้า สามารถบรรยายได้โดยใช้ 2 ปริมาณ คือ อัตราเร็วและความเร็ว ถ้าพิจารณาจากระยะทางที่ได้เทียบกับเวลาที่ใช้ในการเคลื่อนที่ โดยระยะทางที่ได้ ในหนึ่งหน่วยเวลา เรียกว่า อัตราเร็ว หรือพิจารณาจากการกระจัดที่ได้เทียบกับเวลาที่ใช้ในการเคลื่อนที่ โดยการกระจัดที่ได้ในหนึ่งหน่วยเวลา เรียกว่า ความเร็ว ความเร็วเป็นปริมาณเวกเตอร์มีทิศทางเดียวกับทิศทางของการกระจัด

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การบรรยายการเคลื่อนที่ของวัตถุว่าเป็นการเคลื่อนที่เร็วหรือช้า สามารถบรรยายได้โดยใช้ 2 ปริมาณ คือ อัตราเร็วและความเร็ว ถ้าพิจารณาจากระยะทางที่ได้เทียบกับเวลาที่ใช้ในการเคลื่อนที่ โดยระยะทางที่ได้ ในหนึ่งหน่วยเวลา เรียกว่า อัตราเร็ว หรือพิจารณาจากการกระจัดที่ได้เทียบกับเวลาที่ใช้ในการเคลื่อนที่ โดยการกระจัดที่ได้ในหนึ่งหน่วยเวลา เรียกว่า ความเร็ว ความเร็วเป็นปริมาณเวกเตอร์มีทิศทางเดียวกับทิศทางของการกระจัด

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

แรงเป็นปริมาณเวกเตอร์ การรวมแรงหลายแรงที่ กระทำต่อวัตถุจึงต้องคำนึงถึงขนาดและทิศทางของแรง การหาแรงลัพธ์ของแรงหลายแรงที่กระทำต่อวัตถุอาจใช้วิธีหางต่อหัว เมื่อมีแรงหลาย ๆ แรงกระทำ ต่อวัตถุแล้วแรงลัพธ์ที่กระทำต่อวัตถุมีค่าเป็นศูนย์ วัตถุจะไม่เปลี่ยนแปลงการเคลื่อนที่  ถ้าแรงลัพธ์ที่กระทำต่อวัตถุมี ค่าไม่เป็นศูนย์ วัตถุจะเปลี่ยนแปลงการเคลื่อนที่ ได้แก่ วัตถุที่อยู่นิ่งเปลี่ยนเป็นเคลื่อนที่ วัตถุที่กำลังเคลื่อนที่เปลี่ยนเป็นเคลื่อนที่เร็วขึ้น หรือช้าลง หรือหยุดนิ่ง หรือเปลี่ยนทิศทางการเคลื่อนที่

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

แรงเสียดทานเป็นแรงที่เกิดขึ้นระหว่างผิวสัมผัสของวัตถุเพื่อต้านการเคลื่อนที่ของวัตถุไปบนผิวสัมผัสนั้น ถ้าออกแรงกระทำต่อวัตถุที่อยู่นิ่งบนพื้นผิวให้เคลื่อนที่แรงเสียดทานจะต้านการเคลื่อนที่ของวัตถุ แรงเสียดทานที่เกิดขึ้นในขณะที่วัตถุยังไม่เคลื่อนที่เรียกว่า แรงเสียดทานสถิต แรงเสียดทานที่เกิดขึ้นเมื่อวัตถุเคลื่อนที่ไปบนผิวสัมผัสนั้น เรียกว่าแรงเสียดทานจลน์

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

แรงเสียดทานเป็นแรงที่เกิดขึ้นระหว่างผิวสัมผัสของวัตถุเพื่อต้านการเคลื่อนที่ของวัตถุนั้นโดยถ้าออกแรงกระทำต่อวัตถุที่อยู่นิ่งบนพื้นผิวให้เคลื่อนที่แรงเสียดทานก็จะต้านการเคลื่อนที่ของวัตถุ ขนาดของแรงเสียดทานระหว่างผิวสัมผัสของวัตถุขึ้นกับลักษณะผิวสัมผัสและขนาดของแรงปฏิกิริยาตั้งฉากระหว่างผิวสัมผัส

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

แรงเสียดทานเป็นแรงที่เกิดขึ้นระหว่างผิวสัมผัสของวัตถุเพื่อต้านการเคลื่อนที่ของวัตถุนั้นโดยถ้าออกแรงกระทำต่อวัตถุที่อยู่นิ่งบนพื้นผิวให้เคลื่อนที่แรงเสียดทานก็จะต้านการเคลื่อนที่ของวัตถุ ขนาดของแรงเสียดทานระหว่างผิวสัมผัสของวัตถุขึ้นกับลักษณะผิวสัมผัสและขนาดของแรงปฏิกิริยาตั้งฉากระหว่างผิวสัมผัส

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

เมื่อวัตถุอยู่ในของเหลวจะมีแรงที่ของเหลวกระทำต่อวัตถุในทุกทิศทาง โดยแรงที่ของเหลวกระทำ   ตั้งฉากกับผิววัตถุ ต่อหนึ่งหน่วยพื้นที่ เรียกว่า ความดันของของเหลว ความดันของของเหลวมีความสัมพันธ์กับความลึกจากระดับผิวหน้าของของเหลว โดยบริเวณที่ลึกลงไปจากระดับผิวหน้าของของเหลวมากขึ้น ความดันของของเหลวจะเพิ่มขึ้นเนื่องจากของเหลวที่อยู่ลึกกว่าจะมีน้ำหนักของของเหลวด้านบนกระทำมากกว่า ความดันของของเหลวมีความสัมพันธ์กับความหนาแน่นของของเหลว ของเหลวที่มีความหนาแน่นมากกว่าจะมีความดันมากกว่า

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

เมื่อวัตถุอยู่ในของเหลวจะมีแรงพยุงเนื่องจากของเหลวกระทำต่อวัตถุโดยมีทิศขึ้นในแนวดิ่งขนาดของแรงพยุงของของเหลวจะเท่ากับขนาดแรงลัพธ์ของของเหลวที่กระทำต่อวัตถุที่จมอยู่ในของเหลวแรงพยุงของของเหลวหาได้จากผลต่างของน้ำหนักวัตถุที่ชั่งได้ในอากาศและในของเหลวขนาดของแรงพยุงขึ้นอยู่กับ ปริมาตรของวัตถุส่วนที่จมในของเหลวและความหนาแน่นของของเหลว

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ขนาดของแรงพยุงของของเหลวขึ้นอยู่กับปริมาตรของวัตถุส่วนที่จมในของเหลวยิ่งปริมาตรส่วนที่จมมาก แรงพยุงของของเหลวก็จะมาก เนื่องจากแรงที่ของเหลวมากระทำต่อวัตถุจะมีค่ามากขึ้นตามความลึกจากผิวของเหลว ถ้าวัตถุจมในของเหลวที่มีความหนาแน่นต่างกัน เมื่อเปรียบเทียบแรงที่ของเหลวแต่ละชนิดกระทำต่อวัตถุนั้นมากว่าด้วย คือ แรงพยุงมากกว่านั้นเอง แรงพยุงของของเหลวจะมีค่ามากกว่าหรือน้อยกว่าขึ้นอยู่กับปริมาตรส่วนที่จมของวัตถุ แล้วยังขึ้นอยู่กับความหนาแน่นของของเหลวอีกด้วย

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

เมื่อวัตถุอยู่ในของเหลวจะมีแรงพยุงเนื่องจากของเหลวกระทำต่อวัตถุ โดยมีทิศขึ้นในแนวดิ่งการจมหรือการลอยของวัตถุขึ้นกับน้ำหนักของวัตถุและแรงพยุงถ้าน้ำหนักของวัตถุและแรงพยุงของของเหลวมีค่าเท่ากัน วัตถุจะลอยนิ่งอยู่ในของเหลว แต่ถ้าน้ำหนักของวัตถุมีค่ามากกว่าแรงพยุง ของของเหลววัตถุจะจม

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ขนาดเมื่อมีแรงกระทําต่อวัตถุโดยแนวแรงไม่ผ่านจุดหมุน วัตถุอาจเกิดการหมุน โดยเกิดโมเมนต์ของแรง ซึ่งโมเมนต์ของแรงคํานวณได้จากผลคูณระหว่างขนาดของแรงกับระยะทางจากจุดหมุนไปตั้งฉากกับแนวแรง ในกรณีที่ผลรวมของโมเมนต์ของแรงในทิศทางตามเข็มนาฬิกาเท่ากับผลรวมของโมเมนต์ของแรงในทิศทางทวนเข็มนาฬิกา วัตถุจะอยู่ในสภาพสมดุลต่อการหมุน

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ขนาดเมื่อมีแรงกระทำต่อวัตถุโดยแนวแรงไม่ผ่านจุดหมุน วัตถุอาจเกิดการหมุน โดยเกิดโมเมนต์ของแรง ซึ่งโมเมนต์ของแรงคํานวณ ได้จากผลคูณระหว่างขนาดของแรงกับระยะทางจากจุดหมุนไปตั้งฉากกับแนวแรง ในกรณีที่ผลรวมของโมเมนต์ของแรงในทิศทาง ตามเข็มนาฬิกาเท่ากับผลรวมของโมเมนต์ของแรงในทิศทางทวนเข็มนาฬิกา วัตถุจะอยู่ในสภาพสมดุลต่อการหมุน

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

       วัตถุที่เป็นแม่เหล็กจะมีสนามแม่เหล็กอยู่โดยรอบแรงแม่เหล็กที่กระทำต่อขั้วแม่เหล็กจะมีทิศพุ่งเข้าหาหรือออกจากขั้วแม่เหล็กที่เป็นแหล่งของสนามแม่เหล็ก ขนาดของแรงแม่เหล็กที่กระทำต่อวัตถุที่อยู่ในสนามแม่เหล็กนั้น ๆ จะมีค่าลดลง เมื่อวัตถุอยู่ห่างจากแหล่งของสนามแม่เหล็กมากขึ้น

        วัตถุที่มีประจุไฟฟ้าทั้งประจุบวกและประจุลบเป็นแหล่งของสนามไฟฟ้า โดยสนามไฟฟ้ามีทิศทางพุ่งออกจากแหล่งสนามที่มีประจุบวกและมีทิศทางพุ่งเข้าหาแหล่งสนามที่มีประจุลบ ทั้งนี้ แรงไฟฟ้าที่กระทำต่อประจุบวกจะมีทิศทางเดียวกับทิศทางของสนามไฟฟ้า ส่วนทิศทางของแรงไฟฟ้าที่กระทำต่อประจุลบจะมีทิศตรงข้ามกับทิศทางของสนามไฟฟ้า วัตถุที่มีมวลจะเป็นแหล่งของสนามโน้มถ่วง โดยสนามโน้มถ่วงมีทิศทางเข้าหาจุดศูนย์กลางมวลที่เป็นแหล่งของสนามโน้มถ่วง ทั้งนี้แรงโน้มถ่วงที่กระทำต่อวัตถุมีทิศทางเดียวกับทิศทางของสนาม

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

      สารไม่ว่าจะอยู่ในสถานะของแข็งของเหลว หรือแก๊ส ล้วนต้องการที่อยู่ หรือการครองที่ ในกรณีที่ของแข็งอยู่ในของเหลวจะเกิดแรงดันจากของเหลวกระทำกับวัตถุส่วนที่จม เมื่อรวมแรงดันทั้งหมดที่ของเหลวกระทำต่อวัตถุจะได้แรงลัพธ์ที่มีทิศทางขึ้น เรียกแรงนี้ว่า แรงพยุง (buoyant force: F_B)

      เมื่อวัตถุต่าง ๆ อยู่ในของเหลวจะมีแรงพยุงกระทำอยู่เสมอ วัตถุใดที่จมในของเหลวแสดงว่าน้ำหนักของวัตถุนั้นมีค่ามากกว่าแรงพยุงในของเหลว และวัตถุใดที่ลอยในของเหลวแสดงว่าแรงพยุงในของเหลวมีค่าเท่ากับน้ำหนักของวัตถุนั้น การเพิ่มแรงพยุงสามารถทำได้โดยการทำให้ปริมาตรของของเหลวที่ถูกวัตถุแทนที่มีค่าเพิ่มขึ้น เช่น การนําเหล็กมาต่อและขึ้นรูปเป็นเรือ จะสามารถทำให้ก้อนเหล็กที่จมน้ำ สามารถลอยน้ำได้

       ในการสร้างพาหนะเพื่อบรรทุกสิ่งของให้ลอยน้ำนั้นจะใช้หลักการเรื่องแรงพยุงเข้ามาเกี่ยวข้อง การหาขนาดของแรงพยุงจากมวลและปริมาตรของพาหนะจะช่วยให้สามารถบอกมวลของสิ่งของที่จะบรรทุกได้เพื่อป้องกันการบรรทุกสิ่งของมากเกินจนเป็นเหตุให้พาหนะล่ม การบรรทุกสิ่งของบนพาหนะต้องจัดวางสิ่งของที่ทำให้ศูนย์ถ่วงไม่อยู่นอกฐานและอยู่ในสภาพสมดุลต่อการหมุนเพื่อไม่ให้พาหนะเกิดการพลิกคว่ำ ในขณะเดียวกันยังมีปัจจัยอื่น ๆ ที่ต้องคำนึงถึง เช่น วัสดุที่ใช้สร้าง รูปร่างของพาหนะ ความแข็งแรงของพาหนะในการบรรทุกสิ่งของ

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

       สารไม่ว่าจะอยู่ในสถานะของแข็งของเหลว หรือแก๊ส ล้วนต้องการที่อยู่ หรือการครองที่ ในกรณีที่ของแข็งอยู่ในของเหลวจะเกิดแรงดันจากของเหลวกระทำกับวัตถุส่วนที่จม เมื่อรวมแรงดันทั้งหมดที่ของเหลวกระทำต่อวัตถุจะได้แรงลัพธ์ที่มีทิศทางขึ้น เรียกแรงนี้ว่า แรงพยุง (buoyant force: FB)

        เมื่อวัตถุต่าง ๆ อยู่ในของเหลวจะมีแรงพยุงกระทำอยู่เสมอ วัตถุใดที่จมในของเหลวแสดงว่าน้ำหนักของวัตถุนั้นมีค่ามากกว่าแรงพยุงในของเหลว และวัตถุใดที่ลอยในของเหลวแสดงว่าแรงพยุงในของเหลวมีค่าเท่ากับน้ำหนักของวัตถุนั้น การเพิ่มแรงพยุงสามารถทำได้โดยการทำให้ปริมาตรของของเหลวที่ถูกวัตถุแทนที่มีค่าเพิ่มขึ้น เช่น การนําเหล็กมาต่อและขึ้นรูปเป็นเรือ จะสามารถทำให้ก้อนเหล็กที่จมน้ำ สามารถลอยน้ำได้ในการสร้างพาหนะเพื่อบรรทุกสิ่งของให้ลอยน้ำนั้นจะใช้หลักการเรื่องแรงพยุงเข้ามาเกี่ยวข้อง การหาขนาดของแรงพยุงจากมวลและปริมาตรของพาหนะจะช่วยให้สามารถบอกมวลของสิ่งของที่จะบรรทุกได้เพื่อ

        ป้องกันการบรรทุกสิ่งของมากเกินจนเป็นเหตุให้พาหนะล่ม การบรรทุกสิ่งของบนพาหนะต้องจัดวางสิ่งของที่ทําให้ศูนย์ถ่วงไม่อยู่นอกฐานและอยู่ในสภาพสมดุลต่อการหมุนเพื่อไม่ให้พาหนะเกิดการพลิกคว่ำ ในขณะเดียวกันยังมีปัจจัยอื่น ๆ ที่ต้องคำนึงถึง เช่น วัสดุที่ใช้สร้าง รูปร่างของพาหนะ ความแข็งแรงของพาหนะในการ 

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

เมื่อออกแรงกระทำต่อวัตถุ แล้วทำให้วัตถุเคลื่อนที่ โดยแรงอยู่ในแนวเดียวกับการเคลื่อนที่จะเกิดงาน งานจะมีค่ามากหรือน้อยขึ้นอยู่กับขนาดของแรงและขนาดของการกระจัดตามแนวแรง

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

งานที่ทำในหนึ่งหน่วยเวลาเรียกว่า กำลัง หลักการของงานนำไปอธิบายการทำงานของเครื่องกลอย่างง่าย ได้แก่ คาน พื้นเอียง รอกเดี่ยว ลิ่ม สกรู ล้อและเพลา ซึ่งนำไปใช้ประโยชน์ด้านต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

หลักการของงานนำไปอธิบายการทำงานของเครื่องกลอย่างง่ายได้แก่คาน พื้นเอียง รอกเดี่ยว ลิ่ม สกรู ล้อและเพลา ซึ่งนำไปใช้ประโยชน์ด้านต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน

พื้นเอียง เป็นเครื่องทุ่นแรงชนิดหนึ่งในกลุ่มเครื่องกลอย่างง่าย มีลักษณะเป็นพื้นหรือแผ่นที่ลาดเอียงจากระดับสูงลงสู่ระดับต่ำ เช่น ทางลาด กระดานเอียง หรือทางขึ้นสำหรับรถเข็น พื้นเอียงช่วยลดแรงที่ต้องใช้ในการเคลื่อนย้ายวัตถุขึ้นที่สูง โดยอาศัยหลักการเพิ่มระยะทางในการเคลื่อนที่     

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

หลักการของงานนำไปอธิบายการทำงานของเครื่องกลอย่างง่ายได้แก่พื้นเอียง คาน รอกเดี่ยว ลิ่ม สกรู ล้อและเพลา ซึ่งนำไปใช้ประโยชน์ด้านต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน รอกบางชนิดเท่านั้นที่จะช่วยในการผ่อนแรง โดยที่รอกเดี่ยวตายตัวไม่ช่วยผ่อนแรงแต่เป็นการอำนวยสะดวกในการทำงาน ส่วนรอกเดี่ยวเคลื่อนที่ช่วยผ่อนแรงได้โดยมีระยะทางที่ออกแรงมากกว่าระยะทางที่วัตถุเคลื่อนที่

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

พลังงานเป็นปริมาณที่แสดงถึงความสามารถในการทำงาน พลังงานมีหลายแบบตามลักษณะที่ปรากฏหรือการนำไปใช้งาน เช่น พลังงานไฟฟ้า พลังงานความร้อน พลังงานเสียง พลังงานแสง พลังงานเคมี พลังงานกล โดยงานและพลังงานเกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน นั่นคือ วัตถุที่มีพลังงานมากย่อมมีความสามารถในการทำงานได้มาก

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

พลังงานจลน์เป็นพลังงานของวัตถุที่เคลื่อนที่ พลังงานจลน์จะมีค่ามากหรือน้อยขึ้นอยู่กับมวลและอัตราเร็ว ส่วนพลังงานศักย์โน้มถ่วงเกี่ยวข้องกับตำแหน่งของวัตถุ เมื่อวัตถุอยู่ในสนามโน้มถ่วง วัตถุจะมีพลังงานศักย์โน้มถ่วง พลังงานจลน์และพลังงานศักย์โน้มถ่วงเป็นพลังงานกล

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

พลังงานจลน์เป็นพลังงานของวัตถุที่เคลื่อนที่ พลังงานจลน์จะมีค่ามากหรือน้อยขึ้นอยู่กับมวลและอัตราเร็ว ส่วนพลังงานศักย์โน้มถ่วงเกี่ยวข้องกับตำแหน่งของวัตถุ เมื่อวัตถุอยู่ในสนามโน้มถ่วง วัตถุจะมีพลังงานศักย์โน้มถ่วง พลังงานจลน์และพลังงานศักย์โน้มถ่วงเป็นพลังงานกล

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ผลรวมของพลังงานศักย์โน้มถ่วงและพลังงานจลน์เป็นพลังงานกล พลังงานศักย์โน้มถ่วงและพลังงานจลน์ของวัตถุหนึ่ง ๆ สามารถเปลี่ยนกลับไปกลับมาได้ โดยผลรวมของพลังงานศักย์โน้มถ่วงและพลังงานจลน์มีค่าคงตัว นั่นคือพลังงานกลของวัตถุมีค่าคงตัว

พลังงานสามารถถ่ายโอนไปยังอีกระบบหนึ่งหรือได้รับพลังงานจากระบบอื่นได้ เช่น การถ่ายโอนความร้อนระหว่างสสาร การถ่ายโอนพลังงานของการสั่นของแหล่งกำเนิดเสียงไปยังผู้ฟัง ทั้งการเปลี่ยนพลังงานและการถ่ายโอนพลังงาน พลังงานรวมทั้งหมดมีค่าเท่าเดิมตามกฎการอนุรักษ์พลังงาน

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

   ความรู้เกี่ยวกับงาน กำลัง และเครื่องกลอย่างง่ายสามารถนำไปประยุกต์ใช้แก้ปัญหาในชีวิตประจำวันได้ เช่น การใช้เครื่องทุ่นแรงในการยกของหนัก การใช้เครื่องทุ่นแรงแก้ปัญหารถติดหล่ม

   ความรู้เกี่ยวกับงาน กำลัง และเครื่องกลอย่างง่ายสามารถนำไปประยุกต์ใช้แก้ปัญหาในชีวิตประจำวันได้ เช่น การออกแบบเครื่องทุ่นแรงในการยกของ นอกจากนี้อาจใช้ความรู้และทักษะอื่น ๆ เช่น คณิตศาสตร์ กระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม มาช่วยแก้ปัญหาหรือพัฒนาชิ้นงานอย่างมีประสิทธิภาพและสร้างสรรค์

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ความรู้เกี่ยวกับงาน กำลัง และเครื่องกลอย่างง่ายสามารถนำไปประยุกต์ใช้แก้ปัญหาในชีวิตประจำวันได้ เช่น การออกแบบเครื่องทุ่นแรงในการยกของ นอกจากนี้อาจใช้ความรู้และทักษะอื่น ๆ เช่น คณิตศาสตร์ กระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม มาช่วยแก้ปัญหาหรือพัฒนาชิ้นงานอย่างมีประสิทธิภาพและสร้างสรรค์

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

น้ำมันหอมระเหยเป็นน้ำมันที่ได้จากพืชหลายชนิด เช่น ตะไคร้ มะลิ ส้ม กุหลาบ ได้มาจากส่วนต่าง ๆ ของพืช เช่น ดอก ใบ ผล ลำต้น น้ำมันหอมระเหยจะมีกลิ่นและระเหยได้ง่ายที่อุณหภูมิห้อง เราสามารถแยกน้ำมันหอมระเหยออกจากส่วนต่าง ๆ ของพืชได้ด้วยวิธีการแยกสารต่าง ๆ เช่น การกลั่นด้วยไอน้ำ การสกัดด้วยตัวทำละลาย การแยกสารจึงมีประโยชน์ เช่น ทำให้ได้น้ำมันหอมระเหยที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ในผลิตภัณฑ์ได้หลากหลายชนิด เช่น น้ำหอม ครีมอาบน้ำ สบู่ ยาหม่อง ตะไคร้กันยุง ยาดม ซึ่งข้อมูลเหล่านี้สามารถนำมาจัดกระทำและพูดนำเสนอเพื่อให้ผู้อื่นเข้าใจ 

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การระเหยแห้งใช้แยกองค์ประกอบของสารละลายซึ่งประกอบด้วยตัวละลายที่เป็นของแข็งที่เปลี่ยนแปลงได้ยากเมื่อได้รับความร้อนในตัวทำละลายที่เป็นของเหลวและมีจุดเดือดต่างกันโดยใช้ความร้อนระเหยตัวทำละลายออกไปจนหมดเหลือแต่ตัวละลายที่เป็นของแข็งซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การตกผลึกเป็นวิธีการที่ใช้แยกองค์ประกอบของสารละลายที่ประกอบด้วยตัวละลายที่เป็นของแข็งในตัวทำละลายที่เป็นของเหลวและตัวละลายที่เป็นของแข็งที่สภาพละลายได้เปลี่ยนแปลงเมื่ออุณหภูมิเปลี่ยน โดยทำให้สารละลายมีความเข้มข้นเลยจุดอิ่มตัว แล้วลดอุณหภูมิของสารละลาย ตัวละลายจะแยกออกมาเป็นผลึกหรือทำให้ตัวทำละลายในสารละลายที่ยังไม่อิ่มตัว ระเหยไปช้าๆ จนสารละลายมีความเข้มข้นเลยจุดอิ่มตัว ตัวละลายจะแยกออกมาเป็นผลึก

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การกลั่นอย่างง่ายใช้แยกสารละลายที่ตัวละลายและตัวทำละลายเป็นของเหลวที่มีจุดเดือดต่างกันมาก หรือแยกตัวทำละลายที่เป็นของเหลวออกจากสารละลายโดยใช้ชุดอุปกรณ์กลั่นอย่างง่าย วิธีนี้จะแยกของเหลวออกจากสารละลายโดยให้ความร้อนกับสารละลาย ของเหลวจะเดือดและกลายเป็นไอแยกจากสารละลาย และเมื่อไอสูญเสียความร้อนจะควบแน่นกลับเป็นของเหลวอีกครั้ง

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

 โครมาโทกราฟีแบบกระดาษเป็นวิธีการแยกสารผสมที่มีปริมาณน้อย ใช้แยกองค์ประกอบในสารผสมที่เคลื่อนที่บนกระดาษด้วยอัตราเร็วต่างกัน เนื่องจากมีความสามารถในการละลายในตัวทำละลายต่างกัน และความสามารถในการดูดซับด้วยตัวดูดซับต่างกัน ทำให้สารแต่ละชนิดเคลื่อนที่บนกระดาษด้วยอัตราเร็วต่างกัน สารจึงแยกออกจากกันได้

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

 โครมาโทกราฟีแบบกระดาษสามารถใช้วิเคราะห์องค์ประกอบได้ โดยอาศัยอัตราส่วนระหว่างระยะทางที่สารเป็นองค์ประกอบเคลื่อนที่กับระยะทางที่ตัวทำละลายเคลื่อนที่ได้ ซึ่งอัตราส่วนนี้ เรียกว่า Retention factor หรือ R_f ซึ่งเป็นค่าเฉพาะตัวของสารแต่ละชนิดในตัวทำละลายและตัวดูดซับหนึ่ง ๆ และเป็นค่าที่ไม่มีหน่วย

  การวิเคราะห์ชนิดของสารโดยใช้ค่าR_f ทำได้โดยนำค่าR_f ขององค์ประกอบนั้นเปรียบเทียบกับค่า R_f ของสารอ้างอิงซึ่งทราบชนิดแน่นอนแล้ว โดยใช้ตัวทำละลายและตัวดูดซับอย่างเดียวกัน ถ้ามีค่า R_f เท่ากันสารที่เป็นองค์ประกอบนั้นมีแนวโน้มว่าจะเป็นสารชนิดเดียวกับสารอ้างอิง

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การแยกสารโดยวิธีการสกัดด้วยตัวทำละลายเป็นวิธีการแยกสารผสมที่มีสมบัติการละลาย ในตัวทำละลายที่ต่างกัน ชนิดของตัวทำละลายมีผลต่อชนิดและปริมาณของสารที่สกัดได้  ตัวทำละลายที่ดีควรละลายสารที่ต้องการสกัดออกจากสารผสมได้ดีแต่ไม่ละลายสารที่ไม่ต้องการ การสกัดด้วยตัวทำละลายสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในการสกัดสารสีหรือกลิ่นที่ต้องการออกจากส่วนต่าง ๆ ของพืชได้

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ปัญหาหรือความต้องการบางอย่างในชีวิตประจำวันหรือในท้องถิ่นอาจต้องอาศัยความรู้เกี่ยวกับวิธีการแยกสารรวมถึงความรู้วิทยาศาสตร์อื่น ๆ และอาจบูรณการกับคณิตศาสตร์ เทคโนโลยีโดยใช้กระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรมเพื่อนำมาออกแบบวิธีการแก้ปัญหาหรือตอบสนองความต้องการนั้น โดยการแก้ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการแยกสารอาจมีขั้นตอนตั้งแต่การระบุปัญหาหรือความต้องการเกี่ยวกับการแยกสาร การรวบรวมข้อมูลและแนวคิดเกี่ยวกับการแยกสารและแนวคิดอื่น ๆ ที่สอดคล้องกับปัญหาที่ระบุ การออกแบบวิธีการแก้ปัญหาโดยอาจเชื่อมโยงความรู้ทั้งวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และเทคโนโลยี จากนั้นเป็นการวางแผนและดำเนินการแก้ปัญหา การทดสอบประเมินผลปรับปรุงวิธีการแก้ปัญหาที่พัฒนาขึ้นโดยใช้หลักฐานที่รวบรวมได้ และการนำเสนอวิธีการแก้ปัญหาหรือผลที่ได้ ในการแก้ปัญหาอาจต้องใช้การสืบค้นข้อมูลเพื่อรวบรวมความรู้หรือแนวคิดที่เกี่ยวข้องในการแก้ปัญหาหรือตอบสนองความต้องการ

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ปัญหาหรือความต้องการบางอย่างในชีวิตประจำวันหรือในท้องถิ่นอาจต้องอาศัยความรู้เกี่ยวกับวิธีการแยกสารรวมถึงความรู้อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องเพื่อนำมาแก้ปัญหาหรือตอบสนองความต้องการนั้นโดยวิธีแก้ปัญหาอาจใช้กระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรมซึ่งมีขั้นตอนตั้งแต่การระบุปัญหาหรือความต้องการที่เกี่ยวกับการแยกสารในสารผสม การรวบรวมข้อมูลและแนวคิดเกี่ยวกับการแยกสารและแนวคิดอื่น ๆ ที่สอดคล้องกับปัญหาที่ระบุหรือนำไปสู่การแก้ปัญหา การออกแบบวิธีการแก้ปัญหาที่เกี่ยวกับการแยกสารในสารผสมโดยอาจเชื่อมโยงความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ เทคโนโลยี จากนั้นเป็นการวางแผนและดำเนินการแก้ปัญหา การทดสอบประเมินผลปรับปรุงวิธีการแก้ปัญหาที่พัฒนาขึ้นโดยใช้หลักฐานที่รวบรวมได้ และการนำเสนอวิธีการแก้ปัญหาหรือผลที่ได้

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ปัญหาหรือความต้องการบางอย่างในชีวิตประจำวันหรือในท้องถิ่นอาจต้องอาศัยความรู้เกี่ยวกับวิธีการแยกสารรวมถึงความรู้อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องเพื่อนำมาแก้ปัญหาหรือตอบสนองความต้องการนั้นโดยวิธีแก้ปัญหาอาจใช้กระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรมซึ่งมีขั้นตอนตั้งแต่การระบุปัญหาหรือความต้องการที่เกี่ยวกับการแยกสารในสารผสม การรวบรวมข้อมูลและแนวคิดเกี่ยวกับการแยกสารและแนวคิดอื่น ๆ ที่สอดคล้องกับปัญหาที่ระบุหรือนำไปสู่การแก้ปัญหา การออกแบบวิธีการแก้ปัญหาที่เกี่ยวกับการแยกสารในสารผสมโดยอาจเชื่อมโยงความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ เทคโนโลยี จากนั้นเป็นการวางแผนและดำเนินการแก้ปัญหา การทดสอบประเมินผลปรับปรุงวิธีการแก้ปัญหาที่พัฒนาขึ้นโดยใช้หลักฐานที่รวบรวมได้ และการนำเสนอวิธีการแก้ปัญหาหรือผลที่ได้

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

โครงสร้างภายในโลกแบ่งออกเป็นชั้นตามองค์ประกอบทางเคมี ได้แก่ เปลือกโลก เนื้อโลก และแก่นโลก เปลือกโลกเป็นชั้นนอกสุดของโลก ประกอบด้วยสารประกอบของธาตุซิลิคอน อะลูมิเนียม และออกซินเจน เนื้อโลกเป็นชั้นที่อยู่ถัดจากเปลือกโลกลึกเข้าไปด้านใน ประกอบด้วยสารประกอบของธาตุซิลิคอน แมกนีเซียม เหล็ก และออกซิเจน โครงสร้างชั้นในสุด คือ แก่นโลก มีองค์ประกอบเป็นโลหะผสมของธาตุเหล็กและนิกเกิล

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

    การผุพังอยู่กับที่ทางกายภาพของหิน เป็นกระบวนการที่ทำให้หินมีการเปลี่ยนแปลงเฉพาะขนาดและรูปร่าง ทำให้หินมีขนาดเล็กลง โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบทางเคมีของหิน โดยหินที่ผุพังเป็นชิ้นส่วนต่าง ๆ ยังไม่ถูกนำพาให้กระจัดกระจายไปจากที่เดิม

    การผุพังอยู่กับที่ทางเคมีของหิน เป็นกระบวนการที่ทำให้หินผุพังลง เนื่องจากเกิดการเปลี่ยนแปลงทางเคมีหรือเกิดปฏิกิริยาเคมี ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบทางเคมีของหิน

   การผุพังอยู่กับที่ทางเคมีของหิน เป็นกระบวนการที่ทำให้หินเกิดการผุพังลง เนื่องจากเกิดปฏิกิริยาทางเคมีหรือเกิดการเปลี่ยนแปลงทางเคมีภายในแร่ของหิน ส่งผลให้องค์ประกอบทางเคมีของหินเปลี่ยนแปลง

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

       การผุพังอยู่กับที่ทางกายภาพของหินเกิดขึ้นเนื่องจากปัจจัยต่าง ๆ เช่น ชนิดของดิน หิน แร่ และตะกอนต่าง ๆ ที่มีความทนทานต่อการผุพังแตกต่างกัน โครงสร้างทางธรณีวิทยา ภูมิประเทศ การกระทำของน้ำ ลม สิ่งมีชีวิต อุณหภูมิของอากาศ แรงโน้มถ่วงของโลก รวมถึงระยะเวลา กระบวนการนี้ทำให้หินเกิดการเปลี่ยนแปลง เช่น ทำให้หินบริเวณผิวโลกแตกหรือหลุดออกจากกัน รอยแตกหรือรอยแยกของหินมีขนาดใหญ่ขึ้น หรือหินมีลักษณะ รูปร่าง และขนาดเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม ส่งผลทำให้ผิวโลกเกิดการเปลี่ยนแปลงเป็นภูมิลักษณ์ต่าง ๆ

      การผุพังอยู่กับที่ทางเคมีของหินเกิดจากปัจจัยต่าง ๆ เช่น การเปลี่ยนแปลงทางเคมี ชนิดของดิน หิน แร่ และตะกอนต่าง ๆ น้ำ สิ่งมีชีวิต อุณหภูมิของอากาศ รวมถึงระยะเวลา กระบวนการนี้ทำให้หินเกิดการเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบทางเคมี ส่งผลให้หินบางแห่งมีลักษณะ สี รูปร่าง และขนาดเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม และทำให้ผิวโลกเกิดการเปลี่ยนแปลงเป็นภูมิลักษณ์ต่าง ๆ

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

     การกร่อนเป็นกระบวนการที่ทำให้วัตถุบนผิวโลกหลุดไปหรือเคลื่อนที่ไปจากตำแหน่งเดิม และการสะสมตัวของตะกอนเป็นกระบวนการสะสมตัวของวัตถุบนผิวโลก ซึ่งทั้งการกร่อนและการสะสมตัวของตะกอนต้องอาศัยตัวนำพาและปัจจัยต่าง ๆ ตามธรรมชาติ

     การเปลี่ยนแปลงของผิวโลกส่วนหนึ่งเกิดจากกระบวนการกร่อนและการสะสมตัวของตะกอน โดยเฉพาะในบริเวณธารน้ำหรือแม่น้ำ ซึ่งบางช่วงจะเกิดการกร่อน บางช่วงจะเกิดการสะสมตัวของตะกอน และการไหลของน้ำอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานานจะทำให้ร่องน้ำ ธารน้ำ หรือแม่น้ำมีขนาด รูปร่าง และทิศทางการไหลเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การกร่อนและการสะสมตัวของตะกอนทำให้ผิวโลกเกิดภูมิลักษณ์ต่าง ๆ มากมาย เช่น กุมลักษณ์ ออบหรือโกรกธาร แก่ง เนินทราย ทางน้ำโค้งตัด ทะเลสาบรูปแอก แหล่งตะกอนน้ำพารูปพัด ดินดอนสามเหลี่ยม กระบวนการดังกล่าวต้องอาศัยตัวนำพาต่าง ๆ ตามธรรมชาติ เช่น น้ำ ลม ธารน้ำแข็ง และอาศัยปัจจัยต่าง ๆ เช่น แรงโน้มถ่วงของโลก ชนิดของดิน หิน แร่ และตะกอนต่าง ๆ โครงสร้างทางธรณีวิทยา  ลักษณะภูมิประเทศ สภาพอากาศ ปริมาณตะกอน ระยะเวลาในการเกิด ทิศทางลม

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การเกิดภูมิลักษณ์บนผิวโลกต้องอาศัยตัวนำพาตามธรรมชาติ เช่น น้ำ ลม ธารน้ำแข็ง ตัวนำพาและปัจจัยต่าง ๆ ทางธรรมชาติ เช่น แรงโน้มถ่วงของโลก ประเภทของดิน หิน แร่ และตะกอน โครงสร้างทางธรณีวิทยา ลักษณะภูมิประเทศ สิ่งมีชีวิต สภาพอากาศ การเปลี่ยนแปลงทางเคมี ระยะเวลา จนกลายเป็นภูมิลักษณ์ที่มีรูปร่างเฉพาะตัว ภูมิลักษณ์เหล่านี้อาจเปลี่ยนแปลง เสื่อมสภาพ หรือถูกทำลายได้ ทั้งจากกระบวนการตามธรรมชาติและจากการกระทำของมนุษย์ เช่น การทำลายป่า การก่อสร้าง หรือการท่องเที่ยวที่ไม่เหมาะสม ดังนั้นเราจึงควรหาวิธีการอนุรักษ์ภูมิลักษณ์ต่าง ๆ ให้คงอยู่ในสภาพเดิมให้มากที่สุด

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ดินที่ระดับลึกต่างกันและในแต่ละพื้นที่อาจมีลักษณะและสมบัติของดินแตกต่างกัน เช่น เนื้อดิน สีดิน ค่าความเป็นกรด–เบส ของดิน ซึ่งความแตกต่างนี้ได้รับอิทธิพลจากปัจจัยทางธรรมชาติต่าง ๆ เช่น ชนิดของวัตถุต้นกำเนิดดิน ลักษณะภูมิประเทศ รวมถึงสภาพแวดล้อมที่มีความแตกต่างกัน

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

     ดินเกิดขึ้นตามธรรมชาติ โดยอาศัยการผุพังอยู่กับที่ทั้งทางกายภาพและทางเคมีของหิน จนทำให้หินมีขนาดเล็กลง ซึ่งจะเป็นวัตถุต้นกำเนิดดิน แล้วผสมคลุกเคล้ากับอินทรียวัตถุที่ได้จากการเน่าเปื่อยของซากพืช ซากสัตว์ กระบวนการเกิดดินอาศัยระยะเวลาที่ต่อเนื่องและอาศัยตัวนำพาและปัจจัยต่าง ๆ ตามธรรมชาติ

     ดินที่เกิดขึ้นจะค่อย ๆ พัฒนาเกิดเป็นชั้นดิน ซึ่งมีลักษณะขนานหรือเกือบขนานไปกับผิวหน้าดิน ดินแต่ละชั้นอาจมีลักษณะและสมบัติทั้งที่เหมือนและแตกต่างกัน ชั้นดินที่มีลักษณะปรากฏให้เห็นเรียงตามลำดับเป็นชั้นจากชั้นบนสุดจนถึงชั้นล่างสุด เรียกว่า ชั้นหน้าตัดดิน ซึ่งชั้นหน้าตัดดินในแต่ละพื้นที่อาจมีลักษณะและสมบัติทั้งที่เหมือนและแตกต่างกันซึ่งขึ้นอยู่กับปัจจัยต่าง ๆ ชั้นดินที่มีการพัฒนาอย่างสมบูรณ์จะมีชั้นดินหลักจำนวน 6 ชั้น โดยเรียงจากด้านบนลงไปสู่ด้านล่าง ได้แก่ ชั้นโอ ชั้นเอ ชั้นอี ชั้นบี ชั้นซี และชั้นอาร์ ตามลำดับ

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

เนื้อดินเป็นลักษณะทางกายภาพของดินที่มีสัดส่วนโดยน้ำหนักของตะกอนทราย ทรายแป้ง และดินเหนียว ตะกอนทั้ง 3 ขนาดนี้เมื่อรวมตัวกันในสัดส่วนต่างกันจะเกิดเป็นดินชนิดต่าง ๆ ซึ่งส่งผลต่อลักษณะและสมบัติต่าง ๆ ของดิน เช่น ความสามารถในการอุ้มน้ำ การระบายอากาศ รวมถึงความเหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของพืช ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ดินแต่ละชนิดมีเนื้อดินแตกต่างกัน คือ ชนิดของวัตถุต้นกำเนิดดินซึ่งเป็นหินหรือแร่ชนิดต่าง ๆ การตรวจวัดเนื้อดินอย่างง่าย สามารถทำได้โดยใช้วิธีสัมผัสร่วมกับการใช้เครื่องมือที่เหมาะสม

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ความชื้นในดินเป็นสัดส่วนระหว่างมวลของน้ำในดินกับมวลของดินแห้ง เป็นสมบัติทางกายภาพที่สามารถวัดได้ โดยทั่วไปมีค่าระหว่าง 0.05–0.5 กรัม/กรัม ดินแต่ละชนิดมีความสามารถในการอุ้มน้ำแตกต่างกัน ความชื้นในดินมีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช ปัจจัยที่มีผลต่อความชื้นในดิน เช่น เนื้อดิน  โครงสร้างของดิน ปริมาณและการรับน้ำของดินในพื้นที่ ชนิดและปริมาณของสิ่งปกคลุมดิน วิธีตรวจวัดความชื้นในดินอย่างง่าย เช่น ใช้วิธีหามวลของน้ำที่ระเหยออกไปจากดิน และนำค่ามวลที่ได้ไปคำนวณหาค่าความชื้น

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

ดินแต่ละพื้นที่มีค่าความเป็นกรด–เบสและปริมาณธาตุอาหารแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับปัจจัยต่าง ๆ เช่น วัตถุต้นกำเนิดดิน ปริมาณอินทรียวัตถุ การชะล้างพังทลายของหน้าดิน และการใช้ประโยชน์ที่ดินของมนุษย์ ดินที่มีค่าความเป็นกรด–เบส เหมาะสม จะช่วยให้พืชดูดซึมธาตุอาหารได้ดี ธาตุอาหารหลักที่จำเป็นต่อพืช เช่น ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม มีมากน้อยต่างกันไปตามสภาพพื้นที่ การตรวจวัดค่าความเป็นกรด–เบส และปริมาณธาตุอาหารในดินสามารถทำได้หลายวิธี เช่น การใช้เครื่องมือหรือชุดทดสอบ เพื่อนำผลไปหาแนวทางในการปรับปรุงดินและวางแผนการปลูกพืชได้อย่างเหมาะสม

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

           การวิเคราะห์ข้อมูลจากการตรวจวัดลักษณะและสมบัติของดินจริง และการเปรียบเทียบกับความต้องการของพืชแต่ละชนิด ช่วยให้เข้าใจความเหมาะสมของดินต่อการเพาะปลูก อีกทั้งยังเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับใช้ในการวางแผนการปรับปรุงคุณภาพดินให้เหมาะสมกับพืชและสภาพแวดล้อมในพื้นที่อย่างยั่งยืน

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

การใช้ประโยชน์จากดินควรคำนึงถึงลักษณะและสมบัติของดิน เช่น เนื้อดิน ความชื้นในดิน ค่าความเป็นกรด–เบส ของดิน และปริมาณธาตุอาหารหลัก เพราะลักษณะและสมบัติเหล่านี้ส่งผลต่อการเจริญเติบโตของพืช หากดินมีลักษณะและสมบัติบางอย่างไม่เหมาะสม เช่น ระบายน้ำไม่ดีหรือมีธาตุอาหารบางชนิดน้อย พืชจะเจริญได้ไม่เต็มที่และให้ผลผลิตลดลง เมื่อมีการตรวจวัดและวิเคราะห์ข้อมูลของดิน สามารถนำข้อมูลนี้มาวางแผนปรับปรุงคุณภาพดินได้ รวมทั้งควรเลือกชนิดพืชให้เหมาะกับลักษณะและสมบัติของดิน ซึ่งจะช่วยให้ใช้ประโยชน์จากดินได้อย่างเหมาะสม

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

       แหล่งน้ำผิวดินและแหล่งน้ำใต้ดินมีความสัมพันธ์กัน โดยน้ำจากแหล่งน้ำผิวดินสามารถไหลซึมลงสู่ใต้ดินได้ หากแหล่งน้ำผิวดินเกิดการปนเปื้อน ก็อาจส่งผลต่อคุณภาพของน้ำใต้ดินด้วย ปัจจุบันแหล่งน้ำจำนวนมากได้รับผลกระทบจากกิจกรรมของมนุษย์ เช่น การปล่อยน้ำเสียโดยไม่ผ่านการบำบัด การใช้ปุ๋ยและยาฆ่าแมลงอย่างไม่เหมาะสม หรือการทิ้งของเสียลงในแหล่งน้ำ

        การวิเคราะห์สาเหตุและเส้นทางการปนเปื้อนของน้ำในบริบทใกล้ตัว เช่น โรงเรียนหรือชุมชน ช่วยให้เข้าใจผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อสิ่งแวดล้อมและชีวิตประจำวัน พร้อมทั้งนำไปสู่การเสนอแนวทางการป้องกันและแก้ไขที่เหมาะสม เช่น การจัดทำระบบบำบัดน้ำเสีย การลดการใช้สารเคมี การสร้างเขตกันชนพืชริมแหล่งน้ำ หรือการรณรงค์ให้ชุมชนร่วมกันดูแลรักษาแหล่งน้ำ

       อย่างเป็นรูปธรรม กระบวนการติดตามผลและสะท้อนผลการดำเนินงาน เป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยให้สามารถมองเห็นข้อดีและข้อจำกัดของแนวทางที่ใช้ และนำข้อมูลเหล่านั้นมาพัฒนาและปรับปรุงแนวทางการลดการปนเปื้อนให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น การจัดการแหล่งน้ำที่ดีควรประกอบด้วยการป้องกัน การติดตามผล และการปรับปรุงแนวทางอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่และสถานการณ์จริง รวมถึงความร่วมมือของทุกฝ่ายในชุมชนเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้การลดการปนเปื้อนของแหล่งน้ำเกิดขึ้นได้จริงและยั่งยืนในระยะยาว

สาระสำคัญ/ความคิดรวมยอด

         น้ำท่วมและแผ่นดินถล่มเป็นภัยธรรมชาติที่เกิดจากความสัมพันธ์ของปัจจัยหลายด้าน ทั้งปริมาณน้ำ ความลาดชันของพื้นที่ ลักษณะของดิน การมีพืชปกคลุม และกิจกรรมของมนุษย์ที่เปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อม เช่น การตัดไม้ทำลายป่า การถมดิน หรือการสร้างสิ่งปลูกสร้างกีดขวางทางน้ำ ปัจจัยเหล่านี้ล้วนมีผลต่อการเกิดและความรุนแรงของภัยธรรมชาติในแต่ละพื้นที่

       การสร้างแบบจำลองน้ำท่วมและแผ่นดินถล่มช่วยให้เข้าใจขั้นตอนและกลไกการเกิดภัยธรรมชาติได้อย่างเป็นรูปธรรม เห็นผลของการเปลี่ยนแปลงปัจจัยต่าง ๆ ต่อการเกิดภัย สามารถนำข้อมูลจากการสังเกตมาวิเคราะห์และอธิบายสาเหตุ ความสัมพันธ์ และผลกระทบของภัยธรรมชาติได้อย่างชัดเจน